// AKTUALNOŚCI

23 kwietnia 2025

Dobiegła kresu pielgrzymka papieża Franciszka

Odejście do domu Ojca papieża Franciszka, podobnie jak wiele inicjatyw jego pontyfikatu, stało się znakiem dla świata. Ziemska pielgrzymka tego pierwszego papieża pochodzącego z Ameryki Południowej dobiegła kresu w Poniedziałek Wielkanocny 2025 r. Kościół katolicki, wielu ludzi z całego świata składa hołd zmarłemu papieżowi, który objął swoją rzymską stolicę przed 12 laty, 13 marca 2013. Wiele rzeczy o zmarłym Ojcu Świętym powiedziano i napisano, a jeszcze więcej pojawi się w najbliższym czasie. Warto jednak przypomnieć tę postać biskupa Rzymu jako człowieka dialogu, miłosierdzia i pokoju.

Postrzega się zmarłego papieża jako niestrudzonego i przekonanego przeciwnika każdej wojny. Papież Franciszek kontynuował w tej kwestii nauczanie swoich poprzedników na katedrze Piotrowej. W świadomości ludzi na całym świecie utrwaliły się jego nieustanne apele o pokój, o to by zaprzestać wojny w Strefie Gazy, na Ukrainie, w Birmie (Mjanma). Także testament papieża zamyka się pragnieniem pokoju: „Cierpienie, które stało się udziałem ostatniego etapu mojego życia, ofiarowałem Panu o pokój na świecie i braterstwo między narodami”.

Dla całego Bliskiego Wschodu szczególne znaczenie miała pielgrzymka papieża Franciszka w tamten region zaraz na początku jego pontyfikatu. Było to w dniach 24 – 26 maja 2014 roku. Papież Franciszek udał się wówczas do najważniejszych miejsc związanych z historią chrześcijaństwa: nad rzekę Jordan, do Betlejem i do Jerozolimy. Papież pokazał się człowiekiem wiary i modlitwy, szczerym i prostym w słowach, autentycznym w ludzkich i symbolicznych gestach. Każda wizyta biskupa Rzymu w Ziemi Świętej jest spotkaniem z Kościołem – Matką. Ten Kościół cierpi i przeżywa wraz z swoimi wiernymi tragiczny okres konfliktu, trudności polityczne i społeczne. Potrzebuje więc wsparcia ze strony Kościoła powszechnego. Rozumiał to dobrze zmarły papież, który podjął „świętą podróż” do miejsc zbawienia. Papież przypominał: „Powinniśmy zawsze pamiętać, że jesteśmy pielgrzymami i że pielgrzymujemy razem. W tym celu należy powierzyć serce towarzyszowi drogi bez nieufności, bez uprzedzeń i spoglądać tylko na to, czego szukamy: pokoju na obliczu jedynego Boga” (Evangelii Gaudium, nr 244). Co więcej, dzięki tego typu wizytom, bardziej pokojowe i serdeczne stawały się relacje Kościoła katolickiego z politycznymi i religijnymi władzami Jordanii, Izraela i Palestyny. Warto przywołać te intensywne dni, gdy pojawiło się tak wiele ważnych słów i znaczących gestów.

W stolicy królestwa Jordanii papież przypominał, że „pokoju nie można kupić, nie ma go w sprzedaży. Pokój jest darem, o który trzeba cierpliwie zabiegać i budować go «własnoręcznie», poprzez małe i duże gesty angażujące nasze codzienne życie” (Amman, 24 maja 2014 r.). Z kolei na wschodnim brzegu Jordanu papież wskazywał, że „to jest korzeń zła! Nienawiść i żądza pieniędzy... Pomyślmy i z serca powiedzmy także jakieś słowo za tymi nędznymi ludźmi [sprawcami konfliktów], przestępcami, aby się nawrócili” (Wadi Kharrar, 24 maja 2014 r.). W Betlejem papież zaapelował o pokój i pojednanie pomiędzy Palestyńczykami i Izraelczykami. Najbardziej znamienne słowa dotyczyły sytuacji dzieci. „Niestety, w tym świecie, w którym powstały najbardziej wyszukane technologie, nadal jest wiele dzieci żyjących w nieludzkich warunkach, na marginesie społeczeństwa… Zbyt wiele dzieci jest dziś uciekinierami, uchodźcami, niekiedy tonie w morzach… Tego wszystkiego wstydzimy się dziś przed Bogiem, Bogiem, który stał się Dzieckiem” (Betlejem, 25 maja 2014 r.).

Papież mówił o sobie jako o pielgrzymie „do Ziemi Świętej, gdzie tworzyła się licząca wiele tysięcy lat historia i miały miejsce główne wydarzenia związane z narodzinami i rozwojem trzech wielkich religii monoteistycznych — judaizmu, chrześcijaństwa i islamu. Z tego powodu jest ona punktem duchowego odniesienia dla wielkiej części ludzkości. Życzę zatem, aby na tej błogosławionej ziemi nie było miejsca dla tych, którzy traktując w sposób instrumentalny i radykalny wartość swojej przynależności religijnej, stają się nietolerancyjni i stosują przemoc wobec wyznawców innych religii” (Lotnisko Ben Gurion [Tel Aviv], 25 maja 2014 r.). Ojciec Święty odwołał się do rzeczywistości i symboliki miasta świętego - Jerozolimy, która „oznacza «miasto pokoju». Bóg pragnie, by Jerozolima nim była i tego pragną wszyscy ludzie dobrej woli. Ale, niestety, to miasto nadal cierpi z powodu skutków długotrwałych konfliktów. Wszyscy wiemy, jak pilnie potrzeba pokoju…, sprawiedliwego i trwałego zakończenia konfliktów, które spowodowały tak wiele cierpienia” (tamże).

Ówczesny Sekretarz Stanu, kard. Pietro Parolin, wskazał, że papież podczas całej pielgrzymki przypominał gestami i słowami, że „bronią wiary jest modlitwa”. Były także sugestywne gesty i czyny. Jak zauważył wówczas jeden z dziennikarzy, papież Franciszek „był bardziej skuteczny w swoich gestach niż w słowach, czasami skazanych na zagubienie się w tym naszym świecie, przesyconym nadmiarem powtarzanych słów” (G.P. Salvini, Civiltà Cattolica, luty 2014, s. 582).

Pielgrzymka ukazała całemu światu papieża Franciszka jako świadka i wzór ekumenicznego pasterza. Nie wymaga to wielu słów wyjaśnienia. Najdobitniejszym tego świadectwem było spotkanie papieża Franciszka z Patriarchą Ekumenicznym Bartłomiejem w Jerozolimie. Był to kulminacyjny moment wizyty Ojca Świętego w Ziemi Świętej. Spotkanie w Jerozolimie nastąpiło w pięćdziesiątą rocznicę historycznego spotkania Pawła VI i Patriarchy Ekumenicznego Atenagorasa. Pasterze Kościoła podpisali wspólną deklarację „Ku pełnej jedności”, która obrazuje obopólną wolę Kościołów w kontynuowaniu dialogu ekumenicznego: „[To] braterskie spotkanie jest nowym i niezbędnym krokiem na drodze do jedności, do której prowadzić nas może jedynie Duch Święty, do komunii w uprawnionej różnorodności”. Wskazano także wówczas na wspólne źródła wiary: „Bóg, źródło wszelkiego pokoju i miłości, nauczył nas postrzegania siebie nawzajem jako członków tej samej rodziny chrześcijańskiej, która ma jednego Pana i Zbawiciela, Jezusa Chrystusa i miłowania się nawzajem, toteż możemy wyznawać naszą wiarę w tę samą Ewangelię Chrystusa otrzymaną przez Apostołów oraz wyrażoną i przekazaną nam przez sobory powszechne i Ojców Kościoła” (Deklaracja „Ku pełnej jedności”, L’Osservatore Romano 6 (2014), s. 14-15).

Zastanawiano się, co kierowało wyborami, których dokonywał zmarły papież. Z pewnością były one proste, choć nieoczywiste. Papież Franciszek nie ograniczał się do gestów „ekumenicznej kurtuazji i przyjaźni”. Gesty i słowa przed pustym Grobem Chrystusa stanowią znak nadziei i pragnienia, by spełniła się modlitwa Jezusa za swoich uczniów, „aby wszyscy stanowili jedno” (J 17,21). Papież nie pozwalał tylko dryfować łodzi ekumenii, ale wskazywał na konkretną nadzieję coraz pełniejszej jedności, także w wymiarze widzialnym.

Pielgrzymka papieża Franciszka potwierdziła i wzmocniła zaangażowanie Kościoła na drodze dialogu ekumenicznego, ale także międzyreligijnego tam właśnie, gdzie istnieje pilna potrzeba jego zwiększania i utrzymywania w konkretnym życiu i działaniu. Powszechnie wiadomo, że w Ziemi Świętej i w wielu innych regionach świata, istnieje realne niebezpieczeństwo mieszania religii i polityki lub zamykanie się w kategoriach przeszłości, naznaczonej uprzedzeniami i poczuciem niesprawiedliwości. Wydaje się, że słowa i gesty papieża Franciszka były i pozostają cennymi wskazówkami dla chrześcijańskiego świadectwa inspirowanego i ożywianego modlitwą, pojednaniem, szacunkiem dla bliźnich, dialogiem, działaniem na rzecz pokoju i dobra dla wszystkich ludzi, dzieci jednego Ojca w niebie. „Teraz, Panie, wysłuchaj naszej modlitwy, usłysz nasze błagania, zbaw nas przez swe miłosierdzie” (Jerozolima [Yad Vaszem], 26 maja 2014 r.).
(opr. M.C. Paczkowski OFM)