// AKTUALNOŚCI

20 kwietnia 2025

Wspólna Wielkanoc A.D. 2025

W 2025 roku przypada 1700 lat od pierwszego soboru powszechnego w Nicei (teren dzisiejszej Turcji). To zgromadzenie biskupów całego ówczesnego świata zwołał cesarz Konstantyn w maju 325 r. w celu zapewnienia jedności Kościoła. Ojcowie nicejscy mogli w ten sposób podjąć różne zagadnienia, przede wszystkim zaś poważne problemy doktrynalne. Sobór Nicejski proklamował uroczyście równość i współistotność Syna z Ojcem. Biskupi zajęli się także datą Wielkanocy.

Historycznie chrześcijańska Pascha związana jest z paschą starotestamentową, która obchodzona była podczas pełni księżyca w miesiącu nisan (marzec/kwiecień). Już od I wieku chrześcijaństwa rozpowszechnił się zwyczaj obchodzenia Paschy po uroczystości żydowskiej. Istniało jednak kilka tradycji świętowania świąt paschalnych. Chrześcijanie w Azji Mniejszej świętowali Paschę 14 dnia miesiąca nisan bez względu na to, w jakim by to przypadało dniu tygodnia. Z kolei zachodni chrześcijanie świętowali Paschę w pierwszą niedzielę po 14 dniu miesiąca nisan, a mieszkańcy Aleksandrii nie uzależniali daty Paschy od kalendarza żydowskiego, uwzględniali bowiem datę wiosennego zrównania dnia z nocą. W ciągu historii rozbieżności wynikające z różnic pomiędzy kalendarzami: księżycowo-słonecznym (żydowskim), a słonecznym (juliańskim) zwielokrotniały trudności w wyznaczaniu daty Wielkanocy. Powstawały więc niezwykle trudne dla wczesnych chrześcijan problemy i na przestrzeni wieków ustalanie daty Wielkanocy było źródłem kontrowersji i nieporozumień, a także tematem ożywionych dyskusji. Wskazywało to na fakt, że od samego początku istnienia Kościoła święto Zmartwychwstania Pańskiego stało się kamieniem węgielnym kalendarza chrześcijańskiego. Pierwszy Sobór Powszechny uznał za szkodliwą dla chrześcijaństwa tę różnicę, szczególnie w świętowaniu Zmartwychwstania Pańskiego i postanowił ujednolicić dotychczasową praktykę. Ojcowie Soboru kierowali się ustaleniami aleksandryjskimi i określili datę świętowania Paschy na pierwszą niedzielę po wiosennym zrównaniu dnia z nocą, pod warunkiem jednak, że dzień ten nie będzie wypadał w dniu Paschy żydowskiej i nie będzie jej poprzedzał.

Wprowadzenie w 1582 r. kalendarza “gregoriańskiego” zharmonizowało wspomnienie wydarzeń biblijnych ze zjawiskami astronomicznymi, a konkretnie z datą równonocy wiosennej oraz z cyklicznym przebiegiem faz Księżyca. Mimo, że rok gregoriański jest dłuższy od roku słonecznego o 26 sekund (w odróżnieniu od 11 minut w kalendarzu juliańskim), to daje różnicę zaledwie jednego dnia raz na 3300 lat. Najwcześniej można świętować Wielkanoc 22 marca, a najpóźniej 25 kwietnia (jeśli pierwsza wiosenna pełnia Księżyca nastąpi 18 kwietnia). Jeżeli ten dzień wypadnie w niedzielę, wówczas zgodnie z ustaloną zasadą Wielkanoc przypada w następną niedzielę czyli 25 kwietnia.

Fakt istnienia dwóch kalendarzy jest smutną konsekwencją rozłamu chrześcijaństwa. Współcześnie przedstawiciele Kościołów Wschodu i Zachodu podejmują wiele starań, by przezwyciężyć rozbieżności kalendarzowe, które - podobnie jak sam rozłam - są sprzeczne z wolą Chrystusa. W ostatnim czasie papież Franciszek mówił o konieczności ponownego ustalenia wspólnej, katolicko-prawosławnej, daty Wielkanocy. Planowana była wizyta na terenie dawnej Nicei w Azji Mniejszej. Spotkanie z patriarchą Konstantynopola Bartłomiejem temu miałoby właśnie służyć. Ojciec Święty Franciszek utrzymuje z Bartłomiejem dobre relacje. Biskup Rzymu i patriarcha Konstantynopola spotykają się regularnie od lat i publicznie wyrażają chęć podejmowania wielu wspólnych inicjatyw.

Rozbieżności w dacie świętowania Wielkiej Nocy są szczególnie odczuwane na terenach, gdzie żyją przedstawiciele różnych obrządków chrześcijańskich. W sanktuariach Ziemi Świętej obchody Wielkanocy odbywają się według kalendarza gregoriańskiego. Z kolei w parafiach wybiera się datę zgodną z kalendarzem juliańskim, używanym przez obrządki wschodnie. Dla miejscowych chrześcijan zawsze było niezrozumiałe świętowanie zmartwychwstania Pańskiego według różnych dat. Dla dobra duchowego i potrzeb duszpasterskich w parafiach katolickich wybierano więc wspólną datę, której trzymają się prawosławni i katolicy obrządków wschodnich. Stanowią oni bowiem liczniejsze wspólnoty. W 2025 r. Wielkanoc świętowana jest wspólnie. Bliska czasowo była także Pascha żydowska. Wypadła ona 12 kwietnia 5785 roku według kalendarza hebrajskiego (od stworzenia świata). Gdy więc chrześcijanie rozpoczynają Wielkanoc, Żydzi kończą swoje uroczystości, które są wspomnieniem wyjścia narodu wybranego z niewoli egipskiej.
(opr. M.C. Paczkowski OFM)