// AKTUALNOŚCI

26 sierpnia 2025

Zamknięty rozdział

Wraz z odejściem w wieku 93 lat o. Stanislao Loffredy, archeologa o międzynarodowej sławie, zakończył się pewien rozdział w badaniach nad historią materialną ziem biblijnych. Faktem jest, że franciszkańskim badaczom archeologia biblijna XX wieku bardzo wiele zawdzięcza. Tacy badacze jak o. Sylwester Saller, o. Bellarmino Bagatti, o. Virgilio Corbo, o. Michele Piccirillo czy wreszcie o. Loffreda wspólnie tworzyli tę wspaniałą historię.

Wyniki pracy o. Loffredy w Ziemi Świętej są szeroko znane. Wspólnie z o. Corbo przeprowadził wiele kampanii wykopaliskowych w Kafarnaum, nazwanym w jednej z jego książek „miastem Jezusa”. Tam, nad brzegiem Jeziora Tyberiadzkiego, w latach 1968-1991 pracował wraz z ojcem Virgilio Corbo (1918-1991) nad odkryciem „Domu Piotra”. Obaj tworzyli archeologiczny duet. To dzięki publikacjom o. Loffredy lokalizacja domu „księcia Apostołów”, który pielgrzymi i turyści odwiedzają w Kafarnaum, jak również układ samego miasta, nie budzą już większych wątpliwości.

Do wykopalisk na terenie Kafarnaum o. Stanislao powrócił po 2000 roku jako ich dyrektor. Przyznawał, że impulsem była zachęta św. Jana Pawła II w czasie jego pielgrzymki do miejsc świętych w roku Wielkiego Jubileuszu Odkupienia. Archeolog franciszkański prowadził również badania w Tabdze, Magdali i Kafr Kanna w Galilei, w herodiańskiej twierdzy Herodion i na Macheroncie w Jordanii.

Ojciec Loffreda urodził się w 1932 roku w Monteprandone w regionie Marchii (Włochy). Po formacji franciszkańskiej i święceniach kapłańskich w latach 60. studiował Pismo Święte i teologię w Studium Biblicum Franciscanum (SBF) w Jerozolimie, a następnie uzyskał tytuł „master” w dziedzinie archeologii na Oriental Institute w Chicago (USA). W Studium Biblicum przez wiele lat wykładał archeologię i topografię Jerozolimy. W latach 1978-1990 pełnił funkcję dyrektora, zastępując o. Bellarmino Bagattiego.

O. Loffreda stał się uznanym specjalistą w dziedzinie ceramiki palestyńskiej od I do XI wieku po Chr. Na temat znalezisk ceramicznych opublikował fundamentalne dla naukowców teksty, służące także do odtworzenia codziennego życia i tradycji kultu w miejscach świętych od czasów Jezusa. Badał takie artefakty, jak bizantyjskie lampy oliwne i naczynia stanowiące wyposażenie gospodarstw domowych.

Wśród jego licznych publikacji szczególną uwagę izraelskich archeologów przyciągnęła publikacja na temat ceramiki znalezionej w Kafarnaum (Jerozolima 1974). Specjalista w tej dziedzinie, Avraham Negev, recenzując tę pracę, określił ją jako „kamień węgielny dla badań nad ceramiką okresu rzymsko-bizantyjskiego”. O innej publikacji „Lucerne bizantine in Terra Santa con iscrizioni in Greco” („Bizantyjskie lampki w Ziemi Świętej z greckimi inskrypcjami”, Jeruzalem 1989) napisano: „Pozycja ta ma wielką wartość i będzie niezbędna dla wszelkich przyszłych badań”.

Z odnowionym zapałem o. Stanislao wznowił i kierował wykopaliskami archeologicznymi w Kafarnaum w latach 2001-2003. Dzięki nim udało mu się stworzyć syntezę rezultatów wcześniejszych badań, przeprowadzonych w tym niezwykłym biblijnym miejscu, która została opublikowana w czterech obszernych woluminach. W 2003 roku ojciec Loffreda został profesorem emerytowanym. Dla uczczenia jego dorobku Wydział Nauk Biblijnych i Archeologii w Jerozolimie opublikował obszerną pracę zbiorową („One Land, Many Cultures”). Mieli w niej swój współudział wybitni archeolodzy i naukowcy.

Po zaprzestaniu działalności wykładowcy o. Loffreda poświęcił jeszcze kilka lat pracy w SBF, porządkując zbiory archeologiczne, klasyfikując materiały archiwalne własne i swojego współpracownika, o. Virgilio Corbo. Od jesieni 2017 roku o. Stanislao nie mógł już powrócić do Ziemi Świętej ze względów zdrowotnych, ale pozostawał w stałym kontakcie z braćmi ze Studium Biblicum, którzy regularnie go odwiedzali. Do końca uważał się za należącego do franciszkańskiej Kustodii Ziemi Świętej. Jednym ze szczególnych rysów o. Stanislao było zdrowe poczucie humoru. Ostatnie lata życia o. Loffreda spędził w swoich ojczystych stronach. Jego bibliografia naukowa liczy ponad sto pozycji.

Biblista i wieloletni wykładowca SBF o. Claudio Bottini we wspomnieniu współbrata podkreślił, że „działalność o. Loffredy ukształtowała całe pokolenia badaczy”. Historia i archeologia biblijna studiowane w Ziemi Świętej dzięki niemu stawały się tętniącym życiem doświadczeniem intelektualnym, które można zdobyć tylko tam. Zmarły franciszkański archeolog potrafił przekazać zarówno kompetencje czysto naukowe, jak i ogromną pasję do Ziemi Świętej, która nim kierowała. „W swojej franciszkańskiej pokorze – dodał o. Claudio – znaleziska nazywał w żartobliwy sposób «skorupami». To one dzięki jego żmudnej pracy i licznym publikacjom, ubogaciły nasze rozumienie warunków materialnych i historycznych historii zbawienia”. Tak jak nierozłączny z nim o. Corbo, także o. Stanislao Loffreda „pozostaje obecny w miejscach, które badał, w muzeach, w bibliotekach, ale przede wszystkim jest obecny […] w gronie współbraci i następców, którzy z entuzjazmem przekazują jego ducha, determinację i wiarę, a w szczególności jego miłość do Ziemi Świętej”, gdzie spędził ponad pięćdziesiąt lat swojego życia.

o. M.C. Paczkowski OFM